Na današnjem prostoru Hadžićke komune u razdoblju prahistorije, postojala
je primarna komunikacija
koja je dolinom rijeke Neretve išla u istočnu BiH. Antička komunikacija koja
je ovdje uspostavljena negdje II stoljeća n.e. pratila je prahistorijsku
predhodnicu. Na teritoriji današnje Općine Hadžići uočljivo je da su
prahistorijska naselja (gradine) bila smještena na obroncima Ormanja,
Bjelašnice i Igmana te u dolini rijeke Zujevine. Od arheoloških lokaliteta
izdvajaju se hronološki nedefinisani u Tinovu brdu, Gradelju i Gradini (Gradac).
U srednjem vijeku današnje područje Općine Hadžići prvobitno bilo je u sastavu
Župe Lepenice. Postojanje male Župe Smucke u okviru Lepenice može se tumačiti
raspadom velikih župskih oblasti na manje. Ovaj prostor se nalazio od XII
stoljeća pod vlašću bos. Bana. Kasnije tokom XIV stoljeća donacijama vladara
ova oblast dolazi pod upravu porodice Kosača, ali u nekim mjestima dalje
egzistira vlast bos. Vladara (Gradac i Smucka). Kroz današnju Hadžićku komunu
postojala je prirodna veza srednje bosne i Dubrovnika. Zbog toga postoji više
tranzitnih carina, od kojih je jedna bila Raštelica (ital.carina). Arheološki
podaci govore o postojanju dva srednjovjekovna
grada a to su: Gradac kod Hadžića i Tuhelj kod Tarčina. Za njih P.Anđelić
tvrdi da su bili centri manjih upravnih jedinica Za Tuhelj se tvrdi da se može
identifikovati sa današnjim naseljem Smucka. Gradac se u izvorima pomnje 1355
i 1378 u vezi sa carinom bos. Vladara te se iz tog izvora vidi da se nalazi
pod vlašću kralja (Tvrtka I).
Kroz današnju Hadžićku komunu postojala je prirodna veza srednje bosne i
Dubrovnika. Zbog toga postoji više tranzitnih carina, od kojih je jedna bila
Raštelica (ital.carina). Arheološki podaci govore o postojanju dva
srednjovjekovna grada a to su: Gradac kod Hadžića i Tuhelj kod Tarčina. Za
njih P.Anđelić tvrdi da su bili centri manjih upravnih jedinica Za Tuhelj se
tvrdi da se može identifikovati sa današnjim naseljem Smucka. Gradac se u
izvorima pominje 1355 i 1378 u vezi sa carinom bos. Vladara te se iz tog
izvora vidi da se nalazi pod vlašću kralja (Tvrtka I).
Dolaskom osmanlija i
razvoja Sarajeva, Smucka gubi značaj raskrsnice, a javlja se Pazarić kao
najvažnija raskrsnica. Sam naziv upućuje na malo trgovište sa nekoliko hanova.
Današnji Pazarić nastaje nakon izgradnje želj.pruge Sarajevo-Metković. Pored
hanova u Pazariću postojali su hanovi Japalaka u Tarčinu, jedan u Raštelici i
oko naselja Breze u donjim Hadžićima, a postojao je jak lokalni trg Blažuj.
Naselje Hadžići
U užem prostoru Hadžića formira se naselje tek u osmanlijskom perodu i to u
Donjim Hadžićima, mada postojanje Margetinog groblja sa stećcima u centru
današnjih Hadžića upućuje na postojanje naselja u srednjem vijeku. Prvi pomen
imena Hadžići nalazimo tek 1688.god. u topografskoj karti župe Smucke. Tokom
XVIII stoljeća Hadžići postaju sjedište džemata (seoske Općine) pod nazivom
Hadželi. U današnjem obliku kao naselje, Hadžići se razvijaju u austrougarskom
periodu. U privrednom i tranzitnom pogledu Hadžići dobivaju na značaju poslije
izgradnje želj.pruge
Sarajevo-Metković
1891.god. Preko Metkovića izvozila se rezana građa iz hadžićke pilane, koja je
bila jedna od jačih u okolini Sarajeva. Pored pilane postojala je i šprungova
krečana koja je imala značaj za razvoj građevinske idustrije. U urbanom
pogledu, pored objekata iz oblasti industrije i željezničkog saobraćaja (pilane,
želj.stanice) niču i stambeni objekti. Svoj današnji izgled Hadžići dobivaju
između dva svjetska rata, pogotovo u peridu poslije drugog sv. rata kada je
nastavljena izgradnja započeta u austrougarskom periodu. U toku izgradnje
Hadžići postaju urbana sredina i administrativni lokalni centar.
Najvažniji ostaci antičke kulture nađeni na terenu Općine Hadžići su dva
epigrafska spomenika sa natpisima. Jedan je pronađen u Ljubovčića potoku kod
Pazarića, drugi u Gracu kod Hadžića. Epigrafski spomenik sa natpisiom nađen je
u septembru 1892. godine na obali malog Ljubovčića potoka u blizini džamije ,
a sada se nalazi u blizini zemaljskog muzeja u Sarajevu. Pronašao ga je Karl
Pač, čuveni sarajevski arheolog i naučno ga je obradio u Glasniku Zemaljskog
muzeja za 1894. godinu knjiga 6.Orginal teksta prvog
epigrafskog spomenika iz Pazarića sa uobičajenog latinskog jezika glasi:
“Bogovima manima titus Aurelius satuvninus aureliji Aumrieioni najpobožnijoj
ženi zaslužnoj i sebi za života postavio spomenik koja je živjela 29 godina i
4 mjeseca”
)
)
)
)
-Aktivnih :3024
-Pasivnih :589
){kind=link}